Atacama Çölü dünyanın en kurak yerlerinden biri. Ancak neredeyse hiç yağmur yağmayan bu topraklara Pasifik Okyanusu‘ndan gelen nemli hava kütleleri her sabah kıyı şeridinde yoğun bir sis tabakası oluşturuyor. Yerel halk bu sise ‘camanchaca’ diyor. Su sis ilehavada asılı kalıyor ama yağmur olup toprağa düşemiyor.
Şilili bilim insanı Carlos Espinosa Arancibia, bu sisten su elde etmenin yolunu buldu. Universidad Católica del Norte‘da geliştirdiği ‘sis yakalayıcı’ sistem, naylon veya polipropilen ince örgülü ağ panellerinden oluşuyor.
NE MOTOR NE DE ELEKTRİK GEREKİYOR
Deniz seviyesinden 400 ile bin metre yüksekliğe dikey olarak yerleştirilen ağlar, rüzgarın taşıdığı sis mikrodamlacıklarını yakalıyor. Damlacıklar ağ yüzeyine çarparak tutuluyor, birleşerek büyüyor ve yerçekimi etkisiyle kanallardan geçip su tanklarında birikiyor.
Sistem tamamen pasif çalışıyor. Ne motor ne pompa ne de doğrudan elektrik tüketimi gerektiriyor. Amerikan Devletleri Örgütü‘nün (OEA) teknik belgesine göre suyun depolama alanına yerçekimiyle akması, pahalı enerji altyapısı ihtiyacını ortadan kaldırıyor.
KÖYÜN HAYATINI DEĞİŞTİRDİ
Teknoloji ilk kez 1990’ların başında Şili’nin kuzeyindeki Chungungo Köyü‘nde büyük ölçekli olarak uygulandı. El Tofo Dağı‘na kurulan ağlar sayesinde köye günlük 15 bin litre temiz su sağlandı. Su kuyuları kurumuş, tankerle taşıma maliyetleri katlanılmaz hale gelmiş bu küçük topluluk için sistem hayati bir dönüm noktası oldu.
Kanada Uluslararası Kalkınma Araştırma Merkezi‘nin (IDRC) raporuna göre proje köyün yaşamını dönüştürdü ve dünyanın farklı bölgelerindeki sonraki uygulamalar için bir prototip haline geldi.
YILLIK 650 BİN LİTRE SU TOPLANIYOR
Chungungo’daki orijinal sistem yıllar içinde yıpranıp işlevini yitirse de teknoloji gelişerek yayıldı. FAO‘nun 2026 verilerine göre Cerro Grande Ekolojik Rezervi‘nde bugün 34 adet sis yakalayıcı aktif şekilde çalışıyor. Toplam 306 metrekare yakalama alanına sahip bu ağlar yıllık 650 bin litre su toplayabiliyor.
Şili’deki deneylerde metrekare başına günlük ortalama su hasadı 3 litre olarak ölçüldü. Toplanan su sulama, ekolojik restorasyon ve hem insanların hem hayvanların tüketimi için kullanılıyor.
BİLİMSEL MERAKTAN STRATEJİK ARACA DÖNÜŞTÜ
Sis yakalama teknolojisi Şili sınırlarını aşarak Peru‘nun kurak kıyı bölgelerinde de uygulanmaya başladı. Özellikle sis ve rüzgarın yoğun olduğu ilkbahar aylarında sistem kritik bir su kaynağı olarak öne çıkıyor.
Bir zamanlar bilimsel bir merak konusu olan sis yakalayıcılar, kronik su kıtlığıyla mücadele eden topluluklar için stratejik bir araca dönüştü.
The post Dünyanın en kurak çölünde havadan su üretiyorlar appeared first on Kilis Egitim.
